Prawo restrukturyzacyjne
W dniu 1.01.2016 r. wprowadzono w Polsce nowe prawo restrukturyzacyjne. Głównym celem postępowania restrukturyzacyjnego, oprócz zaspokojenia wierzycieli, jest uniknięcie ogłoszenia upadłości dłużnika przez umożliwienie mu restrukturyzacji. Może to być realizowane w drodze zawarcia układu z wierzycielami, a w przypadku postępowania sanacyjnego – również przez przeprowadzenie działań sanacyjnych, przy zabezpieczeniu słusznych praw wierzycieli.
Wskazuje się, że ustawodawstwo te stawia w znacznie silniejszej pozycji dłużników wobec wierzycieli niż wcześniej. Wręcz powstaje pytanie, czy wierzycielowi w nowej sytuacji zostały jakieś prawa w postępowaniu upadłościowym? Odpowiedź: znacznie mniej niż wcześniej. System prawny odwraca proporcje, chroniąc dłużnika i poświęcając interes wierzyciela.
Dowiedz się jak samodzielnie i szybko sprawdzić kontrahenta pod kątem ryzyka kredytowego
Przykładowo, dłużnik może sam ustalić dzień układu, co sprawia, że decyduje, które wierzytelności są objęte postępowaniem. Napełnia magazyn i dopiero wchodzi w postępowanie układowe, czyli gdy zbuduje sobie bufor pozwalający przetrwać i kontynuować działalność w czasie sporu.
Do prawników i doradców restrukturyzacyjnych często zgłaszają się przedsiębiorcy, którzy — aby uniknąć upadłości — chcą skorzystać z procedur restrukturyzacji. Doświadczenie wskazuje, że dla wielu z nich jest już za późno, a w wielu przypadkach łatwiej byłoby przeprowadzić restrukturyzację, gdyby zgłosili się z problemem wcześniej.
Z upadłości kontrahenta nie są również zadowoleni wierzyciele, albowiem upadłość oznacza, że w większości przypadków otrzymają tylko część swoich wierzytelności albo nie odzyskają wierzytelności w jakiejkolwiek części. Niemniej jednak bankructwo firmy w większości przypadków nie powstaje z dnia na dzień — jest to proces rozłożony w czasie. Można je przewidzieć zarówno z pozycji dłużnika, jak i wierzyciela, bo zazwyczaj przebiega według pewnego, rozpoznawalnego schematu.
Upadłości i restrukturyzacji polskich firm
W 2017 r. liczba upadłości i restrukturyzacji polskich firm wyniosła 885, czyli o 16% więcej niż w roku 2016. Wśród rodzajów postępowań najwięcej ogłoszono upadłości (537 co oznacza 61% całości).
Coraz częściej stosowane są postępowania restrukturyzacyjne, wprowadzone z początkiem 2016 r. wraz z nowym prawem upadłościowym (39% w 2017 r. wszystkich postępować, gdy w 2016 r. 27%). Wśród postępowań restrukturyzacyjnych najwięcej odnotowano przyspieszonych postępowań układowych (209)[1] , a najmniej postępowań o zatwierdzenie układu (11).
Znaczący wzrost odnotowano w przypadku postępowań sanacyjnych – ich liczba wzrosła aż o dwie trzecie w porównaniu z rokiem poprzednim. Najwięcej, bo 250 upadłości i restrukturyzacji zanotowano w produkcji (11% więcej niż w 2016 r.), w handlu oraz w transporcie (odpowiednio o 14% i o 29%). W budownictwie zaś sytuacja prawie się nie zmieniła[2] . Największe problemy finansowe mają małe i średnie przedsiębiorstwa.
Wpływ sytuacji makroekonomicznej na mikro finanse
W Polsce w 2017 r. głównym motorem wzrostu PKB była konsumpcja gospodarstw domowych. Problemem dla przedsiębiorstw stawała się trudna sytuacja na rynku pracy, zaś pozytywnym elementem był wzrost inwestycji publicznych oraz poprawa koniunktury na rynku globalnym. Światowa Organizacja Handlu (WHO) wskazuje, że odnotowana dynamika globalnej wymiany handlowej w 2017 r. to 3,6%, podczas gdy w 2016 r. 1,3%.
Wszystko to sprawiło, że wzrost gospodarczy w Polsce wyniósł 4,3% (najwięcej od sześciu lat). Poprawa sytuacji gospodarczej, uwarunkowana konsumpcją wewnętrzną, wspiera przedsiębiorstwa produkujące produkty bezpośrednio związane z tą konsumpcją.
Jednakże wzrost gospodarczy wiąże się z ryzykiem dla niektórych branż. Przykładowo, eksporterzy odnotowali pogorszenie rentowności w rezultacie umocnienia się złotego, chociaż poprawa sytuacji podmiotów zadłużonych w walutach obcych – złoty w 2017 r. umocnił się w stosunku do funta szterlinga o 9%, euro o 5% i dolara amerykańskiego o 17%.
W następstwie tej sytuacji w branży meblowej, czy wśród producentów wyrobów z gumy i tworzyw sztucznych odnotowano wzrost postępowań upadłościowych o 80%.
Innym przykładem jest handel, gdzie pomimo zwiększania wydatków przez konsumentów wiele przedsiębiorstw odnotowuje problemy finansowe, których powodem jest intensyfikacja konkurencji i konsolidacja w tej branży. Problemy wynikają z malejących marż przy jednocześnie wzrastających kosztach prowadzenia biznesu, co jest szczególnie dotkliwe dla podmiotów, które nie mogą korzystać z efektu skali.
W budownictwie wzrasta ryzyko wynikające z pogarszania się sytuacji mikroekonomicznej – wzrost kosztów robocizny, materiałów oraz maszyn. Sytuację mikroekonomiczną pogarsza rozwój inwestycji infrastrukturalnych, które zwiększają popyt na usługi budowlane. Podmioty, które zawierając umowy na wykonanie inwestycji nie przewidziały w umowach wzrostu kosztów, mogą mieć problemy z wywiązaniem się ze swoich zobowiązań (problem opłacalności wcześniej zawartych kontraktów).
[1] Tego typu postępowanie łatwo otworzyć, ale trudno zakończyć ze względu na przygotowanie do samego procesu sanacji zadłużenia.
[2] Więcej na ten temat: Raport roczny Coface: Upadłości i restrukturyzacje firm w Polsce w 2017 r., Coface, Warszawa 2018.